مدت زمان جنگ جمل

سؤال: جنگ جمل چه مقدار طول کشید؟

جواب: در کتاب تاریخ طبرى آمده است: جنگِ جمل نخست تا وسط روز ادامه یافت و طلحه در آن، مجروح شد و زبیر هم فرار کرد. و پس از آن لشکر جمل به عایشه پناه بردند که او هم آنان را با سرزنش، به جنگ تحریک می کرد. تا اینکه بانگ آتش بس زدند و از جنگ، دست کشیدند ولی باز جملیان بعد از ظهر، به جنگ پرداختند که در نهایت شکست خوردند و این نبرد در آغاز روز با طلحه و زبیر بود و در وسط روز تا بعد از ظهر با عایشه[1].

همچنین طبرى ـ به نقل از شَعبى ـ می نویسد: پس از آنکه لشکریان به عایشه پناه بُردند. در حالی که بیشتر آنان از قبیله ضِبّه و اَزْد بودند. و مدت زمان آن هم از هنگام بالا آمدن روز تا نزدیک عصر بود و گفته شده تا غروب خورشید. و سپس شکست خوردند[2]. 
در کتاب مستدرک على الصحیحین ـ به نقل از ابو بکره ـ آمده است: چون روز جنگ جَمَل که مدت زمان آن کم تر از یک روز بود فرا رسید، خواستم نزد جملیان بروم و به همراهشان پیکار کنم که سخنى را که از پیامبر خدا(ص) شنیده بودم، به یادم آمد. در آن هنگام که به پیامبر خدا(ص) خبر رسید که کسرا (یا یکى از پادشاهان ایران) از دنیا رفته و مردم حکومت را به یک زن سپرده اند، فرمود: «گروهى که زنى بر آنان حکومت کند، به راه نجات، رهنمون نخواهند شد» که با یاد آوری این حدیث از پیوستن با جملیان منصرف شدم[3]. 
همچنین در کتاب تاریخ یعقوبى آمده است: جنگ جمل در طول چهار ساعت از روز، اتّفاق افتاد و تمام شد[4]. 
و نیز در أنساب الأشراف نقل شده است: جنگ جمل از ظهر تا غروب خورشید بود[5]. [6]

منابع
[1] . تاریخ الطبری: ج 4، ص 514؛ و الکامل فی التاریخ: ج 2، ص 338.
[2] . تاریخ الطبری: ج 4، ص 512.
[3] . المستدرک على الصحیحین: ج 4، ص 570، ح 8599؛ شرح نهج البلاغة: ج 6، ص 277؛ الجمل: ص 297؛ بحار الأنوار: ج 32، ص 212، ح 168؛ صحیح البخاری: ج 6، ص 2600، ح 6686؛ السنن الکبرى: ج3، ص127، ح5128؛ البدایة والنهایة: ج6، ص212؛ و العمدة: ص454، ح 948.
[4] . تاریخ الیعقوبی: ج 2، ص 183.
[5] . أنساب الأشراف: ج 3، ص 38 .
[6] . محمد محمدی ری شهری: دانش نامه امیرالمومنین؛ ج5، ص 225.