طلحه و زبیر مصداق أئمه کفر در کلام امام علی(ع)

سؤال: آیا طلحه و زبیر ازمصداق أئمه کفر هستند؟

جواب: در کتاب قرب الإسناد ـ به نقل از حنان بن سدیر ـ آمده است که می گوید: از امام صادق(علیه السلام) شنیدم که مى فرمود: « مردمانى از بصره نزد من آمدند و درباره طلحه و زبیر از من پرسیدند. به آنان گفتم: آن دو از پیشوایان کفر بودند؛ چرا که على(علیه السلام) در جنگ بصره، هنگامى که سواران (سواره نظام) را آماده ساخت، به یارانش فرمود: « در جنگ با این گروه، شتاب مکنید تا نزد خود و خداوند و آنان، عذرى داشته باشم».

سپس به سوى آنان رفت و فرمود: « اى بصریان! آیا دریافته اید که در حکمى ستم روا داشته ام؟».
گفتند: نه.
امام علی(ع) فرمود: « آیا در تقسیم ثروت، جفا کرده ام؟».
گفتند: نه.
امیر مومنان (ع) فرمود: « آیا حکومت را از روى علاقه به دنیا براى خود و خاندانم به دست گرفتم که شما بر من خُرده گرفتید و بیعت با من را شکستید؟».
گفتند: نه.
امام علی(ع) فرمود: « آیا حدود الهى را بر شما جارى ساختم و بر دیگران جارى نساختم؟». 
گفتند: نه.
سپس فرمود: « پس چرا بیعت من شکسته مى شود و بیعت دیگران، شکسته نمى شود؟! من به خوبى در این کار نگریستم و آن را شکافتم و جز کفر یا طغیان گرى چیزى در آن ندیدم».
سپس بر پیامبر(صلى الله علیه وآله) درود فرستاد و فرمود: « به راستى که خداوند ـ تبارک و تعالى ـ در کتابش مى فرماید: « وَ إِنْ نَکَثُوا أَیْمانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَ طَعَنُوا فی‏ دینِکُمْ فَقاتِلُوا أَئِمَّةَ الْکُفْرِ إِنَّهُمْ لا أَیْمانَ لَهُمْ لَعَلَّهُمْ یَنْتَهُون»؛[1] « و اگر پیمانهاى خود را پس از عهد خویش بشکنند، و آیین شما را مورد طعن قرار دهند، با پیشوایان کفر پیکار کنید چرا که آنها پیمانى ندارند شاید (با شدّت عمل) دست بردارند»[2].
آنگاه امیر مؤمنان(ع) فرمود: « سوگند به آن که دانه را شکافت و مخلوقات را آفرید و محمّد(صلى الله علیه وآله) را به پیامبرى برگزید، اینان، مصادیق این آیه اند و از هنگام نزول این آیه تا کنون با آنان پیکار نشده است»[3].
همچنین طوسى در الأمالى خود ـ به نقل از بُکَیر بن عبد الله طویل و عمّار بن ابى معاویه، از ابو عثمان بجلى، اذان گوى بنى اَفصى ـ می نویسد ابو عثمان گفت: شنیدم که على(علیه السلام) در جنگ جمل این آیه را قرائت مى فرمود: «(و اگر سوگندهایشان را پس از پیمان شکستند و بر دین شما خُرده گرفته، با پیشوایان کفر، کارزار کنید؛ چرا که آنان، حرمت سوگند و پیمان را رعایت نمى کنند. باشد که دست بردارند)».
آنگاه وقتى که این آیه را تلاوت کرد، سوگند یاد نمود؛ و فرمود: « با مصادیق این آیه، از هنگام نزول تا امروز، پیکار نشده است».
بُکَیر مى گوید: درباره این سخن، از امام باقر(علیه السلام) پرسیدم. فرمود: « آن پیرمرد بجلى راست گفت. امیرالمومنین على(علیه السلام) چنین گفت و چنین هم بود»[4].
و نیز در الأمالى، مفید هم ـ به نقل از ابو عثمان ـ آمده است: از على بن ابى طالب(علیه السلام) هنگامى که طلحه و زبیر براى جنگ با وى قیام کردند، شنیدم که مى فرمود: « نسبت به طلحه و زبیر، عذر دارم . آن دو با من از روى رضایت و بدون اجبار، بیعت کردند. سپس بدون پدیده ناشایسته اى از ناحیه من، بیعت با من را شکستند» .
آن گاه این آیه را تلاوت کرد: ( و اگر سوگندهایشان را پس از پیمان شکستند و بر دین شما خُرده گرفتند، با پیشوایان کفر، کارزار کنید؛ چراکه آنان حرمت سوگند و پیمان را رعایت نمى کنند. باشد که دست بردارند)» [5]. [6]

منابع
[1] . التوبة : 12.
[2]. ترجمه: آیت الله مکارم (حفظه الله).
[3] . قرب الإسناد: ص 96، ح 327؛ و تفسیر العیّاشی: ج2، ص77، ح 23.
[4] . الأمالی للطوسی: ص 131، ح 207؛ بشارة المصطفى: ص 267؛ و تفسیر العیّاشی: ج 2، ص 78، ح 23.
[5] . الأمالی للمفید: ص73، ح7؛ و تفسیر العیّاشی: ج2، ص79، ح28.
[6]. محمد محمدی ری شهری: دانش نامه امیرالمومنین (ع)، ج5، ص 179.