با اين حال موضوع مناظرۀ علوی وعباسی عهد ملك شاه سلجوقی در منابع تاريخی

 نيامده است، اما اين داستان می تواند براساس مطالبی درست تدوين شده ولی ماجرای

 ساختگی در آن بكار رفته باشد زیرااگر چنين اتفاقی باشد می بايست در منابع تاريخی

 شيعه دست كم ذكری از آن شده باشد چراکه این مسأله می توانست

 وضع شيعيان بغداد را به مراتب بهبود بخشد وعلمای بزرگی تشويق به اين گونه

 مناظرات شوند ولی بعيد است. از طرفی اهل سنت كه معارضان اصلی شيعيان بودند

 اكثرشان در بغداد ودر پناه خلافت عباسی كه سيطره سلجوقيان برآنها قرار داشت 

زندگی می كردند وبرتری جويی سلاطين سلجوقی خلافت عباسی وطبعاً اهل سنت 

را درموضع ضعف قرار می داد. علاوه براين گاهی شيعيان از سوی سلاطين سلجوقی

 تقويت می شدند؛ مثل واگذاری مناصب حكومتی به آن ها ازدواجهای سیاسی ازجمله

 ازدواج دختر ملك شاه (خاتون) با سپهبد علی كه شيعه بود ويا نفوذ مجدالملك قمی در

 دربار ودر نهايت وزير شدن ايشان در عهدملك شاه. در تاريخ تمام اين ها ثبت است 

واگراين چنين مناظره ای وشيعه شدن ملك شاه وتعداد ديگر از همراهان اتفاق افتاده بود

 حتماً ثبت می شد پس نمی توان این چنین مناظره هایی به طور مطلق تأیید کرد.

 بنابراين همانگونه كه اشاره شد در زمان طغرل هم افراد سلطان وهم اهل سنت بغداد

 نسبت به شيعيان سخت گيری كردند كه تسویه حساب های قبلی وحمايت شيعيان از

 بساسيری نقش اصلی در آن داشت. درباب سخت گيری وفشارها وآ‍زادی شيعيان 

در اين زمان بهترين منبع كتاب نقص عبدالجليل قزوينی است وی نقل می كند كه

 صاحب فضائع می گويد: برشيعيان در زمان سلجوقيان سخت گيری می شدودر

 عهد ملك شاه وسلطان محمود از ايجاد مدارس شيعی جلوگيری می شد ولی قزوينی 

اين مطلب را رد می كند وبه احداث مدارس از سوی شيعيان در مناطق مختلف اشاره

 می كند.([1]) البته نمی توان به طور كلی، هرگونه سخت گيری ومحدوديت را برای

 شيعيان در اين عصر رد كرد، اما هدف از بيان اين مطالب، ترسيم دورنمای

 سياست مذهبی سلجوقيان است تا ضمن بيان موارد معين از حوادث وتحولات 

مربوط به شيعيان بغداد، به نتيجه كلی دست يابيم ؛دریک دیدکلی می توان سياست

 مذهبی سلجوقيان نسبت به شيعيان را همراه با تسامح دانست. اين اصل كلی

 را از مطالعه ی اقدامات پادشاهان سلجوقی در خصوص احترام به ائمه شيعه 

وعدم اتخاذ سياست خشن نسبت به شيعيان وهمچنين رابطۀ پادشاهان سلجوقی

 بابرخی ازشیعیان ،ازدواج برخی ازفرماندهان سلجوقی با زنان شیعه ،استفاده 

از وزرای شیعه درحکومت ،حمایت از دولت های کوچک ومحلی شیعی،برخورد

 با خلفای عباسی  که متصّب نسبت به شیعیان می توان استنباط كرد.

 [1] - قزوينی رازی، نقص46و47.