خورشید

سؤال:  سبط ابن جوزی که بود؟
شمس الدین ابوالمظفر یوسف بن قزاوغلی ابن عبدالله سبط ابی الفرج ابن جوزی (581ـ654ق)- که نوه دختری ابن جوزی مورخ معروف است، یکی از مهم ترین دانشمندان اهل سنت به ویژه حنابله و حنفیّه در زمینه اخلاق و موعظه، تاریخ، رجال، حدیث و تفسیر قرآن می باشد. او در بغداد متولد شد و با مهاجرت به دمشق و سکونت در آنجا در همان دیار وفات یافت. کتابها و نظرات او یکی از منابع مهم و دست اول تراجم نویسان، صحابه شناسان ومورخان اهل سنت  به شمار می رود.
همانگونه که از لقب او روشن است به سبب شهرت و اهمیت جدّش مورد توجه قرار گرفته است. او نیز مثل جدش پیرو مذهب حنبلی بوده و برخی او را حنفی مذهب دانسته اند. سبط ابن جوزی از جمله علمای اهل سنت است که در مورد برخی از مظلومیت های شیعه و ائمه آنان علیهم السلام حرکت ها و رفتارهای مناسبی داشته است؛ از جمله اینکه به هنگام سکونتش در دمشق امر ائمه را بزرگ شمرده و در مشهد امام زین العابدین(علیه السلام) جلوس کرده و به موعظه مردم می پرداخت و با این کار وی برگزار شدن جلسات موعظه و روضه خوانی در همان مکان سنت گشت و تا مدتها ادامه یافت.

اساتید مهم وی عبارتند از : جدش ابن جوزی، عبدالمنعم بن کلیب، عبدالله بن ابی المجد الحربی، ابوطاهر احمد طوسی، عبدالمحسن طوسی، عمر بن طبرزد، تاج الدین ابوالیمن کندی، ابو عمر بن قدامه، ابوالبقاء جمال الدین محمود حصیری، عبدالوهاب ابن سکینة و شرف الدین اسماعیل موصلی.
شاگردان مهم او نیز عبارتند از: معز الدین عبدالحافظ شروطی، زین الدین عبدالرحمن بن عبید، نجم الدین موسی شقراوی، عزالدین ابوبکر بن عباس بن شائب، شمس الدین محمد بن زراد، عماد الدین محمد دمیاطی.
سبط ابن جوزی، در زمینه های مهمی مثل تاریخ اسلام»، تاریخ ائمه شیعیان، تفسیر قرآن، اخلاق و حدیث به تدوین و تألیف کتاب پرداخته است که مهم ترین کتاب های او به ترتیب زیرمی باشد:
1ـ مرآة الزمان فی تاریخ الاعیان که در هشت مجلد چاپ شده و توسط «قطب الدین یونینی» تلخیص شده و چندین ذیل و تکمله بر آن نوشته شده است و از مهم ترین منابع تاریخ عام بشر به شمار می رود؛ 2ـ کنز الملوک فی کیفیة السلوک که در زمینه حکایات اخلاقی و موعظه می باشد؛ 3ـ «تذکرة خواص الامة بذکر خصائص الائمة» که در شرح احوال ائمه دوازده گانه شیعه است. این کتاب که با عنوان «تذکرة الخواص» نیز شناخته شده است همانگونه که از نامش پیداست تاریخ زندگانی و اوصاف ائمه دوازده گانه شیعیان می باشد؛ 4ـ معادن الابریز فی تفسیر القرآن، که در بیست و نه مجلد بوده است؛ 5ـ «ایثار الانصاف فی آثار الخلاف» که دربارۀ فقه مذاهب چهار گانۀ اهل سنت است. کتابهای دیگری نیز به سبط ابن جوزی منسوب است که در منابع تاریخ موجود می باشد.

منابع:
1ـ خیرالدین زرکلی، الاعلام، بیروت، درالعلم للملایین، چ 8، 1989 م، ج 1، ص 307، ج 2، ص 56 و بعد، 227، ج 3، ص 316 و بعد، ج 4، ص 155، ص 190، ص 257، ج 5، ص 321، ج 6، ص 232، ج 8، ص 175 و 236.
2ـ شمس الدین ذهبی، تاریخ الاسلام، تحقیق عمر عبدالسلام تدمری، بیروت، دارالکتاب العربی، چ 2، 1413 قم، ج 13، ص 404، ج 14، ص 395، ج 28، ص 207، ج 36، ص 130، ص 156، ص 335، ص 366، ص 380، ص 391، ص 439، ص 465 و بعد، ج 40 ص 6.
3ـ ابوالفرج ابن الجوزی، المنتظم فی تاریخ الملوک و الامم، تحقیق محمد و مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1412 ق، ج 1، مقدمه محقق.
4ـ ابن عماد حنبلی، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، تحقیق الأرناؤوط، بیروت و دمشق، دار ابن کثیر، 1406 ق، ج 1، ص 47، ج 6، ص 537.
5ـ عزالدین ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر و دار بیروت، 1385 ق، ج 1، ص 171