مهتدی، خلیفه عباسی
مهتدی، خلیفه عباسی
سوال: مهتدی کیست؟
پاسخ: «مهتدى
»، دومين خليفه معاصر امام يازدهم، و چهاردهمين خليفه عباسى بود كه پس از قتل
برادرش «معتز» در سال 255 ه" بر مسند خلافت تكيه زد.
مهتدى نيز بسان
برادر، استقلالى در كارها نداشت و پيوسته بازيچه دست تركان دربار عباسى بود. مهتدى
، در قياس با ديگر خلفى عباسى ، فردى معتدل بود، و از نظر اخلاق و رفتار بى شباهت
به «عمر بن عبدالعزيز» در ميان خلفى بنى اميه نبود. او گاهى مى گفت: در ميان خلفى
اموى حداقل يك فرد پاكدامن (عمر بن عبدالعزيز) وجود داشت، براى ما بسيار شرم آور
است كه در ميان خلفاى عباسى كسى شبيه و مانند او نباشد؛ از اين رو او نيز همچون
عمر بن عبدالعزيز تا حدودى به شكايات مردم رسيدگى مى كرد و در غذا و لباس و امور
اقتصادى ميانه روى را رعايت مى نمود. او پس از رسيدن به خلافت، دربار را از مظاهر
تشريفات و اشرافي گرى پاك سازى و بساط مي گسارى را جمع كرد. مورخان در اين زمينه
داد سخن داده او را به اين مناسبت ستوده اند.(1)
البته به نظر مى
رسد كه انگيزه مهتدى در اين حركت، ملاحظات اجتماعى و سياسى بوده است. او اين معنا
را درك مى كرد كه در جامعه اسلامى افرادى به مراتب از او بهتر و آگاه تر و
شايسته تر وجود دارند و با وجود چنين شخصيت هايى او بايد زمام كار مسلمانان را به
آنان بسپارد و خود از صحنه سياست و زمامدارى كنار برود و با اين ژست ها مى خواست
پايگاه مردمى پيدا كند، و گرنه شخصى كه به قول برخى از مورخان، روزها روزه مى
گرفت و با نان و سركه و نمك افطار مى كرد،(2) بايد آنچنان هوس هاى نفسانى
خويش را سركوب كرده باشد كه خلافت را به چيزى نخرد، در صورتى كه مى
بينيم او تا آخرين لحظه عمر و تا روزى كه مانند برادر خود معتز كشته شد، بر
مسند خلافت تكيه زده بود. تاريخ از اين زمامداران زياد ديده و بسيار بعيد است كه
اين نوع كارها انگيزه الهى داشته باشد. روشن ترين گواه بر دنيا طلبى و
طغيان گرى مهتدى اين است كه وى امام عسكرى را به زندان فرستاد در دوران حكومت او
تا شبى كه كشته شد امام در زندان به سر مى برد و حتى تصميم داشت امام عسکری(ع) را
به قتل برساند.(3)،(4)
(1) . دكتر ابراهيم حسن، تاريخ سياسى اسلام، ترجمه ابوالقاسم پاينده، چاپ چهارم، تهران، انتشارات جاويدان، 1360 ه" ش، ج 3، ص 377 - مسعودى ، مروج الذهب، بيروت، دار الأندلس، ج 4، ص 96 و 103 - ابن طقطقا، الفخرى ، بيروت، دار صادر، 1386 ه". ق، ص 246 - ابن اثير، الكامل فى التاريخ، بيروت، دار صادر، ج 7، ص 233 و 234 - سيوطى ، تاريخ الخلفأ، ص 362.
(2) . دكتر ابراهيم حسن، تاريخ سياسى اسلام، ترجمه ابوالقاسم پاينده، چاپ چهارم، تهران، انتشارات جاويدان، 1360 ه" ش، ج 3، ص 377 - ابن طقطقا، الفخرى ، بيروت، دار صادر، 1386 ه". ق، ص 246 - ابن اثير، الكامل فى التاريخ، بيروت، دار صادر، ج 7، ص 233 و 234 - سيوطى ، تاريخ الخلفأ، ص 362.
(3) . مجلسى ، بحار الأنوار، الطبعه الثانيه، تهران، 1395 ه". ق، ج 50، ص 313 - مسعودى ، اثبات الوصيه، الطبعه الرابعه، نجف، المطبعه الحيدريه، 1374 ه". ق، ص 245.
(4) . گرد آوری از کتاب: سیره پیشوایان، مهدی پیشوائی، ص 618.
صفحه ی فیس بوکم :